Gród Piastowski w Gieczu
Opublikowano:
4 maja 2026
Od:
Do:
Początek:
Koniec:
Giecz to niewielka wieś położona „między Gnieznem a Środą. […] w zamierzchłych wiekach średnich i w XI stuleciu [była] jednym z głośniejszych i znamienitszych piastowskich grodów. Gallus wymienia Gdech między grodami, które za Bolesława Chrobrego największą liczbę sił zbrojnych dostarczały. Z kasztelanii gdeckiej miało, jak twierdzi, 300 pancerników i 2000 tarczowników na rozkaz królewski występować do boju. Czwarte miejsce z rzędu co do znaczenia zajmował on wówczas w państwie” – pisał Marian Sokołowski
Pierwszy gród w Gieczu powstał przypuszczalnie w latach sześćdziesiątych IX wieku. Miał około 70 metrów zewnętrznej średnicy i w takiej formie przetrwał do lat dwudziestych następnego stulecia.
Około 925 roku został rozbudowany i stał się grodem dwuczłonowym.
Pod koniec X wieku rozpoczęto budowę założenia rezydencjalno–sakralnego o długości niemal pięćdziesięciu metrów, które miało się składać z palatium na planie prostokąta, złożonego z czterech pomieszczeń oraz kaplicy na planie rotundy. Z niewiadomych przyczyn budowa została przerwana już na etapie fundamentów.
Najazd Brzetysława
W 1038 roku książę Brzetysław zniszczył gród, a okoliczną ludność przesiedlił do Czech. W drugiej połowie XI wieku odbudowano zniszczone konstrukcje grodu, a także, jak pisze Teresa Krysztofiak, dokonano renowacji kościoła św. Jana Chrzciciela. Wzniesiono też kolejne budowle z kamienia.
Jednak od XIII stulecia Giecz zaczął tracić swoją pozycję. Grodzisko zostało opuszczone przez mieszkańców, pozostał tylko kościół św. Jana Chrzciciela, a nazwę Giecz przejęła pobliska osada.
fot. archiwum Muzeum Pierwszych Piastów Na Lednicy
Obecna świątynia zlokalizowana na terenie dawnego grodziska datowana jest na drugą połowę XVIII wieku.
Zainteresowanie Gieczem pojawiło się już w XIX wieku. Profesor Wyrwa pisał, że prawdopodobnie pierwsze rozpoznanie archeologiczne w Gieczu przeprowadził w 1857 roku Antoni Gałecki. Rozpoznania prowadzili także inni naukowcy, w tym w latach dwudziestych profesor Józef Kostrzewski, kierujący w kolejnej dekadzie pracami wykopaliskowymi w Biskupinie.
fot. T. Krysztofiak
W 1949 roku jego syn, docent Bogdan Kostrzewski zrealizował pierwsze zakrojone na dużą skalę badania w Gieczu. To dzięki nim odkryto m.in. kamienne fundamenty palatium.
Gród Piastowski w Gieczu
Kilkanaście lat później, 21 lipca 1963 roku, dzięki staraniom Bogdana Kostrzewskiego otwarto w Gieczu rezerwat. Został pierwszym jego kierownikiem, a także autorem wystawy stałej „Gród Piastowski w Gieczu”, na której zaprezentowano historię grodu oraz eksponaty pozyskane podczas wykopalisk.
Warto wspomnieć, że otwarcie rezerwatu poprzedziła wycinka drzew, rozbiórka budynków, budowa dróg i parkingu oraz ekshumacja około 500 grobów.
fot. T. Krysztofiak
Pierwsza ekspozycja stała prezentowana była do 1984 roku. W tym samym roku Giecz stał się oddziałem Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy.
W 2000 roku, z okazji obchodów Milenium, w Gieczu otwarto nową wystawę stałą „Giecz 2000”, będącą wynikiem prac archeologicznych z 1990 roku. Ekspozycja ta funkcjonowała do końca lipca 2009 roku. Obejmowała historię grodu od połowy X wieku do XIV stulecia i w stosunku do wcześniejszych wystaw pokazano na niej bardziej zróżnicowane zabytki związane z różnymi aspektami życia codziennego w grodzie.
Zaprezentowano również numizmaty znalezione podczas prac wykopaliskowych w kościele św. Mikołaja. Pozyskano je etapami w latach 1949–2000. Łącznie było to niemal 700 monet, co czyni je przypuszczalnie największym zbiorem monet odkrytym w kościele w Polsce.
fot. T. Krzysztofiak
Świątynia św. Mikołaja położona jest nieopodal grodziska. To jeden z najcenniejszych zabytków sztuki romańskiej w naszym regionie.
Obecna budowla pochodzi z XII wieku, jednak w trakcie badań archeologicznych odkryto pozostałości starszego, nieco mniejszego kościoła.
Terra Sancta
W latach 2009–2010 rezerwat został powiększony. Zbudowano osadę edukacyjną otoczoną drewnianą palisadą, na jej terenie wzniesiono chaty oraz budynek muzealny z salą wystaw czasowych i magazynami. Poza obrębem osady wybudowano nowy gmach główny muzeum, m.in. z salą ekspozycji stałych, biblioteką, pracowniami naukowymi i salą konferencyjną.
fot. T. Krzysztofik
Od 2011 roku w głównym gmachu prezentowana jest wystawa stała „Terra Sancta – Giecz w monarchii piastowskiej”, dzięki której możemy poznać historię grodu gieckiego.
To efekt prac archeologicznych prowadzonych w latach 1993–2016. W 2017 roku ekspozycję przearanżowano i uzupełniono. Na ekspozycji prezentowane są zabytki w postaci broni, narzędzi czy biżuterii. W 2013 roku rezerwat obchodził jubileusz 50-lecia istnienia.
Z tej okazji m.in. odbył się piknik, na którym zainscenizowano zdobycie Giecza przez Brzetysława. Odbyła się też konferencja naukowa „Gród piastowski w Gieczu – geneza, funkcja, kontekst”. Obchodom towarzyszyła również okolicznościowa wystawa czasowa „Wspomnienia cenniejsze niż klejnoty”.
fot. M. Jóźwikowska
Ostatni, diamentowy jubileusz rezerwat obchodził w 2023 roku.
Na tę okoliczność przygotowano wystawę planszową „Diament w piastowskiej koronie – najstarszy gród i pierwszy rezerwat”. Warto wspomnieć, że od kilku lat w rezerwacie rokrocznie odbywa się piknik historyczny „Letnie o Piastach bajanie … w Gieczu”.
Bibliografia:
Andrzej M. Wyrwa, „GDECZ — GIECZ. SCIRE EST REMINISCI. Krótka historia wydobywania z zapomnienia rezydencji piastowskiej”, Biblioteka Studiów Lednickich, tom XXXI, Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, Dziekanowice – Lednica 2014
Borys Paszkiewicz, „Monety z kościoła św. Mikołaja w Gieczu”, Biblioteka Studiów Lednickich, tom XV, Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, Dziekanowice – Lednica 2010
Teresa Krysztofiak, „Diament w piastowskiej koronie. Jubileusz 60-lecia Rezerwatu Archeologicznego w Gieczu”, Biblioteka Studiów Lednickich, tom XXII, Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, Dziekanowice – Lednica 2023
Marian Sokołowski, „Kościoły romańskie w Gieczu, Krobi, Lubiniu i Kotłowie w W. ks. Poznańskiem”, Kraków 1886
Informacje na stronie internetowej Rezerwatu archeologicznego w Gieczu http://www.giecz.pl/index.php?go=glowna
Zabytek.pl, opis zabytków: Tomasz Łuczak, kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela w Gieczu, Grodzisko; Teresa Krysztofiak, st. 4 w Gieczu; Tomasz Łuczak, kościół filialny pw. Najświętszej Marii Panny Wniebowziętej w Gieczu
